سه شنبه, ۴اردیبهشت , ۱۳۹۷

دنیای بدون نفت

مجموعه ای از تغییرات ناگوار و تحولات پیش بینی نشده در نظام جهانی انرژی از پیش از یک دهه گذشته آغاز شده است. ما با خوش بینی می توانیم این وضعیت را نادیده بگیریم، اما همه ما باید دیر یا زود برای زندگی در دنیایی بدون نفت آماده شویم.

پوشش گسترده اخبار اکتشاف منابع جدید نفت در رسانه  ها، همواره موجی از خوش بینی را در میان شهروندان پدید می آورد، اما یک واژه برای تبدیل این امیدآفرینی ها به کابوس کافیست: افت تدریجی نرخ بازدهی چاه ها.

واقعیت همه فهم و آسان دنیای امروز اینست که این جریان هرگز متوقف نمی شود. با آغاز تولید نفت از هر چاه و با جریانی مداوم افت بهره دهی آن چاه نیز آغاز می شود. تاکنون نفت در اکثر نقاط دنیا یافت شده است و حجم سرمایه گذاری های سالانه در بخش اکتشافات نفتی، به بالاترین رقم در طول تاریخ پرفراز و نشیب صنعت نفت رسیده است. یک نکته مهم به تفاوت میان مقدار افزایش ظرفیت حجم تولید نفت و کاهش سالانه نرخ تولید از چاه­های موجود باز می گردد که بین ۴ تا ۹ درصد است.

با نرخ کاهش تخمین زده شده کنونی، باید صنعت نفت برای تولید در مناطق جدید مثل بخش­های اکتشاف نشده دریای شمال آماده شود و با وجود همه دشواری­های اجرای این عملیات، هنوز هم تا رسیدن به عدد مطلوب اکتشافات نفتی و حفظ توازن میان ذخایر و مصرف به ویژه با آغاز افول حجم نفت تولید شده در دنیا از سال ۲۰۰۵ به بعد، راه دشواری در پیش است. در شرایط کنونی، حفظ تولید فعلی نفت نیز به حفر هزاران چاه جدید نیازمند است.

افراد عادی به دلیل ناآشنایی با صنعت نفت از شنیدن حجم اکتشافات جدید این حوزه، بهت زده می شوند، اما عموما در این اخبار منتشر شده از تفاوت میان ذخایر نفت درجا و ذخایر قابل استحصال، مقدار سایر مواد موجود در مخزن و درصد بازیافت نفت موجود، صحبتی به میان نمی آید.

حجم ذخایر اکتشاف شده نفت در هر سال در مقایسه با حجم مصرف سوختهای فسیلی دنیای ۷ میلیارد نفری ما، عددی کوچک است. مثلا نروژی ها که در دریای شمال به تولید نفت می پردازند، چندی پیش از کشف یک میدان نفتی که از سال ۲۰۰۰ به این سو، دارای بیشترین حجم ذخیره درجای کشف شده با ۱٫۸ میلیارد بشکه نفت است، خبر دادند. اما با تقسیم ذخایر این میدان بر مصرف روزانه نفت دنیا درمی یابیم که این میدان تنها می تواند نیاز نفت مصرفی دنیا را برای ۲۴ روز تامین کند.

منطق این عدد به دست آمده اینست که با تقسیم مصرف سالانه ۲۷٫۴ میلیارد بشکه ای نفت دنیا بر حجم ذخایر این مخزن و تقسیم آن بر ۳۶۵ که برابر با تعداد روزهای هر سال است، عدد فوق به دست می آید. هرچند در عمل، ضریب برداشت هر مخزن نفتی، تنها بین ۲۵ تا ۳۰ درصد است.

کشور برزیل نیز در سالهای اخیر، بارها از اکتشاف میادین بزرگ نفتی در این کشور خبر داده است. مثلا میدان توپی بین ۵ تا ۸ میلیارد بشکه ذخیره درجا و میدان سوگارلوگ از ۳۳ میلیارد بشکه نفت درجا برخوردار است. (البته باید با کمی بدبینی به این موضوع بنگریم ، چرا که تاکنون حفاریهای لازم برای دستیابی به حجم ذخایر این دو میدان انجام نشده است.) به هر حال، اگر با خوش بینی حجم مجموع نفت این دو مخزن را ۴۱ میلیارد بشکه  بدانیم، با انجام محاسبات مشابه با اکتشافات نروژی ها به عدد ۵۳۳ روز می رسیم که حدود ۱٫۵ سال است. لذا با همه این اکتشافات پر سر و صدا، می توان دریافت که این اتفاقات نمی توانند تصویر کلی شرایط موجود را تغییر دهند.

در مورد محاسبات فوق این نکته قابل ذکر است که درستی اعداد به دست آمده منوط به عدم تغییر حجم مصرف نفت دنیاست. اما رشد اقتصادی دنیای امروز در گروی افزایش عرضه نفت به عنوان موتور محرک اقتصاد همه کشورهای دنیای خاکی ماست. هند، چین و بسیاری دیگر از کشورهای در حال توسعه ، در دهه های اخیر برای سرعت بخشیدن به نرخ رشد اقتصادی خود، حجم مصرف نفت خود را افزایش قابل توجهی داده اند. اما به دلیل ثابت ماندن حجم نفت تولیدی دنیا از سال ۲۰۰۵ به بعد، در عمل با کاهش حجم نفت مصرفی در ایالات متحده، این امکان برای آسیایی ها پدید آمده است که به رویاهای اقتصادی دور و دراز خود دست یابند.

یک دلیل ایجاد این شرایط، به ناتوانی مصرف کنندگان آمریکایی و اروپایی در افزایش بهایی بالاتر برای سوخت­های فسیلی باز می گردد. استیون کوپیتز؛ تحلیلگر بازار انرژی می گوید: در شرایط حاضر، آسیایی های فقیر حاضرند بهایی بیشتر از مصرف کنندگان ثروتمند غربی برای یک بشکه نفت پرداخت کنند و کارایی مصرف انرژی آنها نیز بیش از اروپایی­ها و آمریکایی­هاست و دلیل اصلی پیشی گرفتن اقتصادهای آسیایی بر اقتصادهای اروپایی و آمریکایی را باید در این نکته جستجو کرد.

تحلیلگران اقتصادی با خوش بینی از نقش ذخایر غیرمتعارف نفت در تامین کسری نفت مورد نیاز دنیا خبر می دهند، اما در مقابل با کاهش تدریجی حجم تولید نفت دنیا، این ذخایر نوظهور، نقشی بسیار کوچک و غیر موثر دارند.

سوختهای فسیلی این میراث نسل­های گذشته هم اینک در دستان ماست اما این دارایی بسیار ارزشمند در بسیاری از مواقع با بی مهری و بی توجهی ما روبروست. هرچند درسایه وجود این مایع سیاه و بدبو، ما در ظاهر مرفه ترین و خوشبخت ترین انسانهای تاریخ بشریت هستیم. درحقیقت، مجموعه ای از تغییرات ناگوار و تحولات پیش بینی نشده در نظام جهانی انرژی از پیش از یک دهه گذشته آغاز شده است. ما با خوش بینی می توانیم این وضعیت را نادیده بگیریم، اما همه ما باید دیر یا زود برای زندگی در دنیایی بدون نفت آماده شویم.

منبع : نفت ما به نقل از WWW.OILPRICE.COM

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *