دوشنبه, ۲۷خرداد , ۱۳۹۸
خانه / اقتصاد انرژی / اخبار - اقتصاد انرژی / تغییر توازن قدرت در جهان با گذار به سمت انرژی های تجدیدپذیر

تغییر توازن قدرت در جهان با گذار به سمت انرژی های تجدیدپذیر

نفیسه میرزاخانی

خواه توافقات بین المللی در زمینه مبارزه با تغییرات اقلیمی همچون توافق پاریس اجرایی بشود  و یا دولت ها از تبعیت آن سر باز زنند، دوره سوخت های فسیلی تا ابد باقی نخواهد ماند و بالاخره کشورهای جهان ناچار به توسعه انرژی های تجدیدپذیر خواهند شد.

اما براستی این گذار چه تأثیری بر موازنه قدرت سیاسی و ژئوپلتیک در جهان خواهد داشت؟

در قرن بیستم، کربن محور تولید انرژی در جهان بود اما با گذار به سوی انرژی های پاک دسته جدیدی از عناصر به عنوان عناصر کلیدی در صنعت انرژی شناخته می­شوند.

 زمانی که ذخایر سوخت­های فسیلی به پایان عمر خود برسند، کشورهایی که دارای منابع غنی لیتیوم، مس و فلزات کمیاب هستند مورد توجه بیشتر قرار خواهند گرفت.

 برای مثال در صنعت انرژی خورشیدی که به طور عمده بر پایه فناوری سیلیکون استوار است، اصلی­ ترین ماده خام مورد نیاز سنگ کوارتز است. همچنین لیتیوم کلیدی ترین عنصر در اکثر باتری­ها و عناصر کمیاب خاکی به ویژه لانتانیدها ماده خام محوری برای ساخت آهنربای مورد استفاده در ژنراتور توربین های بادی هستند.

با توجه به این گذار از کربن به  سیلیکون، مس، لیتیوم و عناصر کمیاب خاکی باید دید چه کشورهایی برنده و چه کشورهایی بازنده میدان رقابت اقتصادی خواهند بود؟

در لیست ابرقدرت های انرژی تجدیدپذیر باز هم نام های همیشگی به چشم میخورد. بزرگترین ذخایر سیلیکون جهان در چین، آمریکا و روسیه قرار دارد. همچنین آمریکا و چین دارای بزرگترین ذخایر مس جهان هستند که البته ذخایر آنها رو به افول است و همین امر موجب تقویت جایگاه شیلی، پرو، کنگو و اندونزی شده است. به علاوه کشورهای چین، روسیه، برزیل و ویتنام دارای بیشترین ذخایر عناصر کمیاب خاکی هستند.

 در آینده ای نه چندان دور ممکن است شاهد شکل گیری اتحادی نظیر اپک برای کشورهای دارای ذخایر معدنی مورد نیاز در تولید تجهیزات انرژی های تجدیدپذیر باشیم که قدرت را از خاورمیانه به سمت افریقای مرکزی یا آمریکای جنوبی منتقل کند.

اما بی تردید این جابه جایی قدرت و گذار به سمت بهره برداری از منابع طبیعی جدید، با صلح همراه نخواهد بود. همانطور که نفت عامل بسیاری از جنگ ها، تنازعات سیاسی و استعمارگری­ها از قرن گذشته تا به امروز بوده است، این گذار نیز می­تواند با اتفاقات مشابهی همراه باشد.

شاید روزی در آینده شاهد لشکرکشی برای تصاحب معادن مس، لیتیوم و سیلیکون در گوشه و کنار جهان باشیم.

چین از هم اکنون با قراردادهای تجاری و سرمایه گذاری های مختلف در افریقا، شیلی و پرو شروع به استعمار اقتصادی نموده است.

بنابراین  دو نوع احتمال برای آینده می­توان پیش بینی نمود: ۱) سازمانی مشابه اپک برای مدیریت منابع حیاتی نظیر سیلیکون، لیتیوم و غیره تشکیل شود و ۲) استعمار کشورهای در حال توسعه توسط ابرقدرت های اقتصادی.

در هر دو سناریو احتمال استفاده از ابزار عرضه این عناصر حیاتی در بازار جهانی برای رقابت در تنازعات سیاسی، مشابه با ابزار عرضه نفت توسط  کشورهای نفت خیز، وجود دارد.

 با این وجود یک جنبه مثبت تفاوت سوخت های فسیلی و عناصر شیمیایی مورد نیاز در صنایع انرژی تجدیدپذیر در مصرفی بودن آن هاست. سوخت های فسیلی جزو کالاهای مصرفی به شمار می­روند و زیرساخت­های وابسته به آن­ها نیازمند تولید و مصرف دائمی سوخت است. اما در خصوص انرژی­های تجدیدپذیر شرایط متفاوت است. برای مثال زمانی که یک توربین بادی یا پنل خورشیدی ساخته می­شود، برق تولیدی توسط آن تنها وابسته به سرعت باد یا تابش انرژی خورشید است. در نتیجه تنها با یکبار خرید عناصر شیمیایی مورد نیاز، برای مدت طولانی نیاز به آن رفع می­شود و نیاز پیوسته به تأمین دائمی عناصر وجود ندارد. البته در خصوص خودورهای برقی به دلیل عمر کوتاه باتری­ها، تقاضا برای لیتیوم پیوسته خواهد بود که این مشکل با پیشرفت و توسعه صنایع بازیافت بر طرف خواهد شد.

 از منظر امنیت انرژی نیز این موضوع بسیار حائز اهمیت است. در خصوص زیرساخت­های وابسته به سوخت­های فسیلی، با متوقف شدن دسترسی به نفت و گاز یا ذغال سنگ، یک نیروگاه یا پمپ بنزین از کار خواهد افتاد، در حالیکه وقتی یک نیروگاه خورشیدی یا بادی ساخته شود نمی توان وزش باد یا تابش خورشید را متوقف نمود. به همین دلیل  وزارت دفاع امریکا توسعه انرژی های تجدیدپذیر را برای حفظ امنیت ملی ضروری می داند.

 بنابراین توسعه زودهنگام نیروگاه های تجدیدپذیر در حال حاضر نوعی آینده نگری هوشمندانه اقتصادی برای کشورها به شمار می رود زیرا در دهه های آینده با افول سوخت های فسیلی و افزایش تقاضا برای تجهیزات تجدیدپذیر، رقابت بر سر منابع تقویت خواهد شد و توسعه نیروگاه های تجدیدپذیر با هزینه و رقابت بیشتری امکان پذیر خواهد بود. 

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *